Беларуская мова — не самая прастая для вывучэння, лічыць кітаец Валянцін Сюй Бай Лун, які вывучыў яе амаль на ўзрозні носьбіта. І калі б заданні па беларускай мове, а дакладней, па яе месным склоне, уключылі б у «Гульню ў кальмара», у замежніка было б толькі 20%-вы шанец на выжыванне, лічыць ён. Расказваем, што так пужае ў гэтым склоне.
Калі вы ведаеце беларускую мову, вы маглі ніколі не задумвацца аб тым, колькі канчаткаў бывае ў тым ці іншым склоне і пасля якой літары іх ужываць. Але пры вывучэнні гэта ўсё прыходзіцца вывучваць на памяць — і задачка не самая простая, кажа Валянцін.
— Што ў беларускай мове яшчэ ёсць такога складанага, што замежнікі пакідаюць яе? Гэта месны склон, бо ў ім поўны шурум-бурум! — лічыць ён. — Уявіце сабе, што зараз удзельнічаеце ў «Гульні ў кальмара» і перад вамі заданне — паставіць рандомнае беларускае слова ў месным склоне. У рускамоўнай версіі ў вас шанцаў на выжыванне 33%, таму што канчаткаў толькі тры. А ў беларускамоўнай версіі, на вялікі жаль, у вас шанцаў на выжыванне 20%, бо канчаткаў пяць.
Далей Валянцін расказвае правіла: пасля цвёрдых зычных ставіцца канчатак -е, а пасля мяккіх — -і. Пасля ж, ч, ш, дж, р, ц будзе канчатак -ы, а пасля к, г, х трэба пісаць -у.
— Калі вы думаеце, што, запомніўшы гэта, вы ўжо застрахаваныя ад выбывання, то памыляецеся. Перад -е змяняюцца апошнія літары: д на дз, т на ц. Калі вы лічыце, што на гэтым заканчваецца беларуская народная мудрасць, то зноў памыляецеся. Пасля г і х таксама з’яўляецца -е. Пры гэтым г і х змяняюцца на з, с: на даху, у страху, але на трэцім паверсе, у дыялогу, па каталогу, але на снезе, на беразе, — прыводзіць прыклады ён. — К вас дакладна падвядзе, бо ён не толькі ператвараецца ў ц, але і пад націскам пішам [канчатак] -э. Рака — на рацэ, рука — у руцэ, малако — у малацэ. Калі без націску, то пішам -ы. Кніжка — у кніжцы.
У каментарах пад відэа з Валянцінам згодныя, а таксама хваляць яго цікаўнасць да беларускай мовы і яе досыць высокі ўзровень.
- «У гэтых правілах нават я блытаюся, хаця больш за палову жыцця размаўляю па-беларуску. Вялікая павага замежніку, які здолеў гэта ўсё вывучыць!»
- «Зразумеў, што шмат чаго забыўся са школы».
- «Здымаю капялюш. Узровень валодання мовай — носьбіт. Нават вымаўленне без агрэхаў».
- «Гэта самае незвычайнае і цудоўнае, што я бачыла ў апошні час на беларускай мове! Вельмі прыемна чуць такое валоданне маёй роднай мовай».
Сюй Бай Луну 29 гадоў. Ён нарадзіўся ў горадзе Куньмінь правінцыі Юньнань — на паўднёвым захадзе Кітая. З дзяцінства ён цікавіўся геаграфіяй і ведаў пра існаванне Беларусі. Затым вывучыў беларускую мову, і, згодна з кітайскаю традыцыяй, ўзяў сабе яшчэ адно імя, Валянцін.
Праўда, хутка ён сутыкнуўся з праблемай: мова аказалася незапатрабаванай ні ў Кітаі, ні ў Беларусі. У нашай краіне Валянцін пражыў паўтары гады, але так і не паспеў павандраваць — панавала пандэмія, таму ўвесь час кітаец правёў у Мінску. Потым ён паехаў у Кракаў, дзе нарэшце знайшоў беларускамоўных сяброў.